Francuscy Żydzi i Francuzi w Auschwitz

Francuscy Żydzi i Francuzi w Auschwitz Historycy szacują, że 75-76 tysięcy francuskich Żydów, w tym ponad 11 tysięcy dzieci, zostało deportowanych do obozów zagłady.

Około 69 tysięcy osób trafiło do KL Auschwitz, blisko 900 do Kowna, 4 tysiące do Sobiboru, z których część przeniesiono następnie do Majdanka. Spośród wszystkich deportowanych przeżyło zaledwie 3 procent, około 2,5 tysiąca ludzi.

Za udział w ruchu oporu z Francji do KL Auschwitz deportowano również ponad 3 tysiące osób nieżydowskiego pochodzenia. Przeżyło 969.

Historyk Serge Klarsfeld, prezydent Les Fils et Filles des Deportes Juifs de France (Synowie i Córki Deportowanych Żydów z Francji), autor Księgi Pamięci Deportacji Żydów z Francji, pisze, że w czasie, gdy hitlerowcy zajęli Francję w czerwcu 1940 roku, przebywało tam około 320 tysięcy Żydów. Około 20 tysięcy spośród nich stanowili uchodźcy z zajętych wcześniej Belgii i Holandii.

Tak zwane ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej poprzez deportacje na Wschód rozpoczęło się na Zachodzie wiosną 1942 roku. Pierwszy transport z Francji do Auschwitz wyruszył 27 marca.

Pertraktacje między władzami niemieckimi strefy okupowanej (Paryż i północna część Francji - około trzech piątych przedwojennego terytorium) a rządem Vichy na temat aresztowania i dostarczania Żydów przez policję francuską toczyły się w dniach zwycięskiej ofensywy Hitlera w Afryce i Związku Radzieckim. Doprowadziły one - mimo wahań marszałka Petaina i szefa rządu Pierrea Lavala, do wyrażenia zgody na aresztowania francuskich Żydów przy wsparciu policji francuskiej. Ustalono początkowo, że w pierwszej fazie zatrzymanych zostanie 40 tysięcy osób uznawanych za bezpaństwowców (obywateli niemieckich, austriackich, polskich, czeskich, rosyjskich).

W październiku 1940 roku dziesiątki tysięcy "bezpaństwowców" zostało osadzonych w obozach na terenie znajdującym się w jurysdykcji rządu Vichy, m.in. w Gurs, Rivesaltes lub Milles.

W strefie okupowanej przez Niemców w 1941 roku miały miejsce trzy duże "łapanki". Zatrzymani Żydzi trafiali do obozów przejściowych wokół Paryża. Największy z nich istniał w Drancy. Został założony 20 sierpnia 1941 roku w byłych koszarach francuskiej żandarmerii. Do 1 lipca 1943 roku pozostawał pod nadzorem francuskiej policji i żandarmerii, kontrolowanych przez niemieckiego dowódcę policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa na tym terenie. Przez ostatni rok kierowany był bezpośrednio przez SS. Od założenia do wyzwolenia w sierpniu 1944 roku przez Drancy przeszło około 70 tysięcy Żydów.

Podczas "łapanki" w maju Żydzi byli osadzani w Pithiviers i Baune-la Rolande (4000 osób), w sierpniu w Drancy (4000 osób), a w grudniu w Compiegne (700 osób). Klarsfeld podaje, że chodziło wówczas wyłącznie o mężczyzn, ale podczas czwartej "łapanki" 16 i 17 lipca 1942 roku w Paryżu i strefie okupowanej zatrzymywano całe rodziny. Internowano w jej trakcie 13 tysięcy paryskich Żydów, w tym 4 tysiące dzieci. Ze wspomnianych wyżej obozów mieli trafić do Auschwitz.

Ogółem w 43 transporty do Auschwitz, które opuściły okupowane tereny francuskie w 1942 roku, jeden wyjechał z prowincji (Angers), dwa z Compiegne, osiem z Pithiviers I Baune-la-Rolande, a 32 z Drancy.

W sierpniu i wrześniu 1942 roku rząd Vichy wydał Niemcom 10 tysięcy "bezpaństwowych" Żydów z własnego terytorium. Część z nich została przeniesiona z miejsc internowania, do których trafili już wcześniej. Część dostała się w ręce kolaborantów podczas wielkiej "łapanki" 26 sierpnia, zorganizowanej w 40 departamentach strefy Vichy. Trafili do obozu tranzytowego w Drancy.

Klarsfeld podaje, że w ciągu 11 tygodni, między 17 lipca a 30 września 1942 roku deportowanych zostało do Auschwitz 33 tysiące Żydów. Każdego tygodnia wyjeżdżało 3 tysiące osób. Tempo deportacji zostało zahamowane po ostrym sprzeciwie Francuzów, głównie duchownych katolickich i Kościoła reformowanego, którzy wywierali presję na rząd Vichy. Uratowało to prawdopodobnie życie dziesiątkom tysięcy Żydów. Gestapo zakładało bowiem deportowanie każdego dnia od 15 września do 30 października po tysiąc osób.

W całym 1943 roku deportowano 17 tysięcy Żydów. Klarsfed twierdzi, że niemieckie plany masowej deportacji z Francji utrudniła w tym okresie prożydowska postawa włoskich władz w okupowanej przez nie strefie (8 departamentów południowo-wschodniej Francji).

Klęska Niemców pod Stalingradem sprawiła, że rząd Vichy - bez udziału którego masowe aresztowania nie były możliwe - odmówił pozbawienia praw obywatelskich dziesiątków tysięcy Żydów, którzy po 1927 roku zostali uznani na Francuzów.

8 września 1943 roku, po kapitulacji Włoch, Niemcy weszli do zajmowanej przez nie strefy. Zaczęli "polowanie" na Żydów, które zakończyło się wysłaniem czterech transportów do obozów na Majdanku i Sobiboru. 13 transportów trafiło do Auschwitz.

W 1944 roku do Auschwitz zostało deportowanych ogółem 16 tysięcy Żydów. Tylko jeden transport z 878 mężczyznami wysłano na Litwę, do Kowna.

Ostatni transport z Drancy do Auschwitz wyjechał 31 lipca 1944 roku. W wagonach było 1,3 tysiąca Żydów, w tym dzieci od 2 do 13 lat. 25 dni później wyzwolony został Paryż.

11 sierpnia z Lyonu do Auschwitz deportowano jeszcze 430 osób, a 17 sierpnia z Drancy do KL Buchenwald 51 Żydów.

Francuzi współczuli Żydom. Pomagali uniknąć "łapanek" organizowanych przez francuską policję i Gestapo. W pierwszej kolejności ratowano żydowskie dzieci. "Kolaborancki i antysemicki rząd Vichy pomógł Niemcom w deportowaniu 25 procent Żydów z Francji, natomiast Francuzi pomogli pozostałym 75 procentom" - pisze Klarsfeld.