"Muzyka żydowska towarzyszy mi od dzieciństwa"

"Muzyka żydowska towarzyszy mi od dzieciństwa" Anna Stasierska rozmawiała z Eszter Biró (24 czerwca 2007)

Eszter Biró - węgierska piosenkarka i aktorka; zagrała jedną z głównych ról w polsko-węgierskim filmie "Cud w Krakowie", liderka zespołu "The Budapest Klezmer Band". Karierę rozpoczęła w wieku 16 lat rolą Kim w "Miss Saigon". Następnie występowała w "Upiorze w Operze", w "Skrzypku na dachu" oraz w "Jesus Christ Superstar".

Czy mogłabyś opowiedzieć więcej o utworach, które zaprezentujesz podczas "Międzynarodowych Spotkań z Kulturą Żydowską - Sopot 2007"?

Wykonam moje ulubione pieśni w jidysz i w języku hebrajskim, a także latynoskie pieśni i transylwańskie melodie po węgiersku w akustycznych aranżacjach. Muzycy, którzy będą mi towarzyszyć, mają różne doświadczenia muzyczne od folku poczynając poprzez jazz, na muzyce alternatywnej kończąc. Z tego względu mają różnorodne spojrzenie na stary, klasyczny repertuar żydowski. Mam nadzieję, że możemy część programu zagrać nie tradycyjnie, ale bardziej nowocześnie.

Polskiej widowni jesteś znana z roli Eszter w "Cudzie w Krakowie" z 2004 roku. Jak wspominasz tamto filmowe doświadczenie i współpracę z polskimi aktorami?

Zagranie w tym filmie było największym moim zawodowym i osobistym doświadczeniem. Spędziliśmy trzy tygodnie w Krakowie na Kazimierzu i w innym dzielnicach tego miasta. Węgierska ekipa filmowa była zaskoczona życzliwością i profesjonalizmem Polaków, a także pięknem i historią Krakowa. Zaprzyjaźniliśmy się. Kiedy kontynuowaliśmy zdjęcia w Budapeszcie, było tak samo. Nigdy nie zapomnę tamtych tygodni i naszego festiwalowego debiutu na Festiwalu Filmowym w Gdyni w 2004 roku. Miałam zaszczyt zagrać z tak legendarnymi aktorami jak: Franciszek Pieczka, Jerzy Trela i Stanisława Celińska.

Gdzie uczyłaś się żydowskich pieśni i kto był Twoim nauczycielem?

Zainteresowałam się muzyką żydowską już w okresie dzieciństwa, ponieważ mam żydowskie pochodzenie. Mój dziadek był bardzo religijnym człowiekiem. W naszej społeczności zajmował pierwsze miejsce zaraz za rabinem i był wspaniałym wzorem do naśladowania dla mnie. Nauczył mnie tradycji, modlitw, ponieważ moi rodzice byli zasymilowanymi Żydami tak jak i inne osoby w moi środowisku. W wieku 7 lat przystąpiłam do "The Bethlen Square" Synagogalnego Chóru Dziecięcego, w którym poznałam wiele pieśni w języku Yiddish i hebrajskim. Mając 13 lat, w 1990 roku, byłam pierwszą osobą na Węgrzech, która rozpoczęła naukę Tory. W 1992r. wygrałam węgierski konkurs "Halleluya Song Contess" i wzięłam udział w finale w Jerozolimie.

Moje studia i późniejsze występy na scenie oraz kariera filmowa odciągnęły moją uwagę od żydowskiej muzyki. Jednak w ciągu ostatnich 5 lat, jako solistka w "Budapeszt Klezmer Band", usłyszałam i nauczyłam się bardzo wiele o muzyce w języku jidysz, o sztetl, o tym, jak żyli Żydzi w Europie Wschodniej i o tym już zapomnianym świecie. Zaczęłam zbierać pieśni od starych ludzi mieszkających w Budapeszcie. Dwa lata temu rozpoczęłam nagrywanie pieśni wspólnie z moim własnym zespołem z myślą o ludziach, którzy poszukują swoich żydowskich korzeni i dla tych wszystkich, którzy chcą poznać inną kulturę, których celem jest wprowadzenie pokoju i tolerancji w chaos współczesnego świata.

Jaka jest Twoja ulubiona rola w musicalu?

Moją ulubioną rolą jest rola Kim w "Miss Saigon". Ta rola była bardzo złożona pod kątem śpiewu i dramatu, no i oczywiście był to mój debiut w wieku 16 lat.

Która z żydowskich kobiet wzbudza Twój szacunek, którą uważasz za wzór do naśladowania?

To bardzo trudne pytanie, ponieważ wiele jest bardzo heroicznych osobowości. Uważam jednak , że 4 panie z różnych okresów w historii są dobrymi wzorami do naśladowania: królowa Ester - za stawanie w obronie swoich poddanych, Chana Szenes - za obronę ludzkiej godności i za oddanie swojego życia za czyjeś, Ofra Haza i Noa - za ich przesłanie pokoju.