Książki

  • Rottenberg. Już trudno Dorota Jarecka

     W Polsce nazwisko Rottenberg kojarzy się ze skandalami. Słowo to należałoby ująć w cudzysłów, bowiem Polska jest krajem, w którym o tzw. skandal nietrudno. Wystarczy komuś, lub czemuś postawić zarzut “obrazy uczuć” - głównie religijnych i wyłącznie katolickich - by ów ktoś, lub coś traciły rację bytu.  Anda Rottenberg doświadczyła tego i jako kuratorka, i jako człowiek. Za kilka tzw. kontrowersyjnych wystaw z czasów dyrektorowania Zachętą zapłaciła utratą pracy. Oburzano się na “Łaźnię żeńską” i “Łaźnię męską” Katarzyny Kozyry, czy “Nazistów” Piotra Uklańskiego, ale prawdziwe...

  • Nie tylko Anna Frank Diane L.Wolf

     Wiele żydowskich dzieci ukrywających się w Holandii miało więcej szczęścia niż ikona Holokaustu - Anna Frank. Przeżyły wojnę, do niektórych wrócili rodzice (czasami nawet oboje), jacyś krewni, rodzeństwo. Jak mogły wyglądać takie spotkania? Łzy szczęścia, radość, wzruszenie - słowem happy end. Nic z tych rzeczy. Na każdy element idyllicznego schematu jak wyżej wpływał ogrom czynników modyfikujących. W rezultacie dla większości dzieci koniec wojny oznaczał początek problemów. Książka “Nie tylko Anna Frank” to omówienie wyników badania socjologicznego, przeprowadzonego przez...

  •  20 stycznia 1942 roku konferujący w Wannsee (dzielnica Berlina) hitlerowscy prominenci przypieczętowali los europejskich Żydów. Nadal stosowali eufemizmy, by nieelegancki termin “ludobójstwo” nie psuł smaku przekąsek i wina, ale decyzja w tej sprawie była jasna. Na Zagładę skazano wszystkich Żydów: bez względu na wiek, płeć, status społeczny, ale to żydowskie kobiety, jako potencjalne matki stanowiły największe “zagrożenie” dla Trzeciej Rzeszy. Dlatego jednym z najważniejszych zadań, jakie postawiono przed nazistowskimi lekarzami było wynalezienie szybkiej, prostej i skutecznej...

  •  Jak skutecznie zabijać ludzi, a potem pozbywać się ich ciał? Z tym problemem musieli zmierzyć się naziści i zrobili to z iście niemiecką dokładnością. Wystarczyło trochę poeksperymentować, nabrać wprawy przy eutanazji upośledzonych fizycznie i umysłowo, a przy okazji wyszkolić stosowne kadry. Gdy rządzący Krajem Warty gubernator i przywódca NSDAP - Arthur Greiser zamarzył o “wzorowym okręgu wielkiej Rzeszy Niemieckiej”, z pomocą przyszło mu Sonderkommando Lange - mobilna grupa eksterminacyjna, dysponująca samochodową komorą gazową. Masowe mordy wymagają jednak stałego miejsca....

  •  Opracowanie Izabeli Suchojad zastępuje co najmniej kilkanaście książek, a zarazem zachęca do sięgnięcia po każdą z nich. Przykładowe tytuły, takie jak: „Moja winnica”, „Cykady nad Wisłą i Jordanem”, „Ich miasto”, „Dziewczynka z Listy Schindlera”, „Kim pan jest, panie Grymek?”, „Dotknięcie anioła”, „Tracę ciepło”, czy „Autoportret z pamięci” wyznaczają trzy główne obszary zainteresowań autorki. Są nimi wspomnienia przedwojennego Kazimierza przywoływane przez ocalonych krakowskich Żydów, losy tej społeczności w czasie II wojny światowej, wreszcie powojenna żydowskość Kazimierza, przez...

  • Patrz pod: Miłość Dawid Grosman

     Księga Grosmana składa się z czterech części: historii Momika - poszukiwacza prawdy o Holokauście; pisarza Szlomy (dorosły Momik), rekonstruującego zaginione dzieło Bruno Schulza - “Mesjasz” i wujka Momika - Anszela Wassermana - twórcy opowiastek dla komendanta obozu koncentracyjnego. Ostatnia część to słowniczek pojęć holokaustowych, na tyle rozbudowany, że płynnie przechodzi w kolejną fabułę. Tytuł “Patrz pod: Miłość” odsyła nas do tej właśnie listy, która miłość utożsamia z seksem i nienawiścią. Wydźwięk pozostałych opowieści jest o wiele bardziej optymistyczny.  Śledzący z...

  • Jarmark sensacji Egon Erwin Kisch

     Ciekawski, bezczelny, wścibski, spostrzegawczy, natrętny, nadaktywny, odporny na odmowę. Dać mu pióro do ręki (a najlepiej notes i ołówek), to napisze ciekawie, barwnie, niekonwencjonalnie, sensacyjnie, zaskakująco i efekciarsko. O czym napisze? O czymkolwiek, wszak tematy leżą na ulicy. “Reportaż to dziennikarstwo, czy literatura?” - takie oto pytanie nie raz i nie dwa stawiał Egon Erwin Kisch, który zawód reportera wybawił sobie i wymarzył. Od dziecka interesowały go wszelkie tajemnice, oraz sprawy tzw. społeczne. Przy pomocy zestawu o wdzięcznej nazwie “Mały Drukarz” wydawał “...

  • Wiek mądrości Caroline Stoessinger

      Każdy z nas potrzebuje czasami lekarstwa, szczepionki, kuracji wzmacniającej. Na smutki, smuteczki, porażki i rozczarowania - ot, trudy życia. Proponuję te najlepsze, naturalne, nie wywołujące skutków ubocznych. Jedną. W średniej (230 stron) dawce. Mowa oczywiście o książce. Alice Serce Lata (Herz-Sommer) w pełni zasłużyła na oba nazwiska. Ta niezwykła kobieta przeżyła 110 lat i do końca swych dni pozostała serdeczną, uśmiechniętą, zadowoloną osobą. Z radością witała każdy poranek, kochała ludzi, muzykę i swoją pracę nauczycielki gry na fortepianie. Uparcie trzymała się...

  • Złote okulary Giorgio Bassani

     To opowieść tak delikatna i elegancka jak tytułowe okulary w złotych oprawkach. Nosi je zdolny i zamożny doktor Fadigati - laryngolog w Ferrarze. Poważa go i pragnie się u niego leczyć niemalże całe miasteczko. Całe miasteczko wie także, że doktor Fadigati jest homoseksualistą. Dyskretny w swoich preferencjach, nie doświadcza odrzucenia aż do czasu, gdy poznaje młodego mężczyznę - Deliliersa. Za ich wspólne wakacje w Riccione przyjdzie doktorowi drogo zapłacić. Zblazowane towarzystwo jest w stanie wiele wybaczyć i na niejedno przymknąć oko, byleby karmić je pozorami i nie...

  •  Ja umrę, ty umrzesz, ona umrze. My umrzemy, wy umrzecie, one umrą. Obóz kobiecy Ravensbrück i śmierć, także rodzaju żeńskiego - główne bohaterki “Wrót piekieł”. Anja Lundholm przekroczyła je w marcu 1944 roku.  Niemiecka pół-Żydówka, której matka po Kristallnacht popełniła samobójstwo, a ojciec - zdeklarowany nazista - zadenuncjował własną córkę. Przebywała wówczas we Włoszech i współpracowała z ruchem oporu. Do obozu trafiła jako tzw. polityczna. Patrząc na powojenne zdjęcia Anji (właściwie Helgi Erdtmann) trudno pojąć, że przeszła przez siedem więzień i Ravensbrück....

  • Oczy zasypane piaskiem Paweł Smoleński

     Mylili się XIX-wieczni syjoniści twierdząc, że Palestyna to “ziemia bez ludu dla ludu bez ziemi.” Ale też nie jest tak, jak uważa wielu Palestyńczyków, że “Izrael powstał dlatego, by oni nie mieli swojego kraju. Przeciwnie - Izrael powstał po to, by Żydzi mieli wreszcie swój.” Najnowsza książka Pawła Smoleńskiego musi wzbudzać kontrowersje, bo dla obu stron bliskowschodniego konfliktu jest niewygodna, obie strony uwiera. Smoleński nikogo nie oszczędza, wszystkich demaskuje, krytykuje, broni i stara się zrozumieć. Nie w imię osobistych sympatii, czy antypatii, a jedynie wartości...

  •  “Prywatne tchórzostwo posunięte do autodestrukcji, państwowa kontrola aż do zmiażdżenia indywiduum” - oto porażająco trafna definicja systemu totalitarnego, czy też - cytując Hertę Müller - “najkrótszy opis dni w dyktaturze”. Wiele takich dni przyszło przeżyć autorce, zanim wyemigrowała z Rumunii do Niemiec. “Nogi opuściły tę ziemię - ale głowa?”  Groźby, wyzwiska, psucie opinii, rozsiewanie plotek (prostytucja, szpiegostwo), podsłuch w mieszkaniu, wizyty szpicli pod nieobecność gospodarzy, przesłuchania, wyrzucenie z pracy, utrudnianie emigracji. Niszczenie fizyczne i psychiczne...

  • Rewanż Marceli Najder

     Piwnica przerobiona na bunkier. Prycze do spania, światło elektryczne, radio, książki. Temperatura powietrza dochodząca do 34 stopni i małe podtopienia po obfitych deszczach. Robactwo, gryzonie. Wyjście z kryjówki bezpośrednio do komory, w której można zaczerpnąć świeżego powietrza, rozprostować kości, umyć się, czytać, pisać, pracować, plotkować z gospodarzami. Gdy przebywanie w komorze jest zbyt ryzykowne, otwiera się klapę do bunkra, by nieco ostudzić skołowaną głowę. I tak dzień w dzień, noc w noc, rok i dwa miesiące ukrywa się przed Niemcem, ale także Ukraińcem i Polakiem -...

  •  Antysemityzm - zjawisko stare jak świat. Ten politeistyczny atakował judaizm, nie godząc się z koncepcją jedynego Boga. Wyrosłe z judaizmu chrześcijaństwo przeniosło ostrze krytyki z religii na jej wyznawców - Żydów. I tak pozostało na długie wieki. Z kolei współczesność zrodziła nową odmianę antysemityzmu, tzw. antysemityzm polityczny, sprowadzający się do oskarżeń o międzynarodowy spisek żydowski i rządzenie światem.  Żydzi zabili Jezusa. Są zaślepieni, niezdolni dostrzec w nim Mesjasza. Dokonują tzw. mordu rytualnego, dodając krew chrześcijańskiego dziecka do macy wypiekanej na...

  • Amon. Mój dziadek by mnie zastrzelił Jennifer Teege, Nicola Sellmair

     Pewnego dnia cierpiąca na depresję Jennifer Teege znajduje w bibliotece publicznej książkę o swojej biologicznej matce i rodzinnych sekretach. Książka stoi na półce w dziale “Psychologia”, pomiędzy - o ironio! - “O sztuce miłości” Fromma, a poradnikiem “Kryzys daje siłę”. Następnego dnia ogląda w telewizji film dokumentalny ‘Inheritance’ - o spotkaniu córki Amona - Moniki Göth z jego dawną służącą - Heleną Sternlicht. W ten sposób dowiaduje się prawdy o swoim pochodzeniu. Czarnoskóra i znająca język hebrajski wnuczka... Czy to nie najlepsza “zemsta” na naziście, rasiście i mordercy...

  • Mój zielony osioł Ilse Aichinger

     Jeśli ktoś lubi absurd i groteskę, to polubi też “Mojego zielonego osła”. Przydarzyło się nam wszystkim coś wydawniczo, coś literacko niezwykle ważnego. Za sprawą trzydziestu pięciu zdolnych tłumaczy i kilku mądrych decydentów, w 2013 roku ukazał się w Polsce kilkusetstronicowy tom zróżnicowanej twórczości (wiersze, opowiadania, słuchowiska, dialogi) jednej z czołowych austriackich pisarek - Ilse Aichinger.  Biorąc do rąk opasłe dzieło o wysmakowanej graficznie okładce czytelnik nie ma wątpliwości, że to literatura z wyższej półki, z pewnością nie dla masowego odbiorcy. Szybko...

  • Przetrwałam. Życie ofiary Josefa Mengele Eva Mozes-Kor, Lisa Rojany-Buccieri

     Jedną z ikon Holokaustu jest zdjęcie wyprowadzanych z Auschwitz dzieci - najmłodszych ocalonych. Na pierwszym planie - tuż obok pielęgniarki z maluchem na rękach - siostry-bliźniaczki Eva i Miriam. Rosjanie wyzwolili obóz 27 stycznia 1945 roku, cztery dni przed jedenastymi urodzinami dziewczynek.  Eva Mozes-Kor to bodaj ostatnia żyjąca bliźniaczka oświęcimskiego Anioła Śmierci.* Już sam ten fakt nadaje jej wspomnieniom wysoką rangę. Nawet w tłumie świeżo przybyłych węgierskich Żydów nietrudno było dostrzec dwie identycznie ubrane, identycznie wyglądające dziewczynki. “Czy to...

  • On wrócił Timur Vermes

     Przedziałek, grzywka i niepokojące “on wrócił” w roli małego wąsika - tego wizerunku na okładce debiutanckiej powieści Timura Vermesa nie sposób pomylić z żadnym innym.  Berlin, rok 2011. W mieście pojawia się facet wyglądający jak Adolf Hitler, zachowujący się jak Adolf Hitler, mówiący jak Adolf Hitler, a wszyscy myślą, że on żartuje. Zdezorientowanego nieoczekiwanym przebudzeniem Wodza przygarnia sprytny kioskarz, mający kontakty w mediach. Będąc sobą i komentując otaczającą go rzeczywistość pod kątem realiów do 1945 roku Adolf sprawia wrażenie aktora - komika, który przygotował...

  • W domu innego Rhidian Brook

     Tytułowy “dom innego” to wielka, nowoczesna, dostatnio i gustownie urządzona willa na przedmieściach Hamburga. Należy do Stefana Luberta - architekta i człowieka ze wszech miar światowego. Jest rok 1946 i miasto znajduje się w brytyjskiej strefie okupacyjnej. Lokale tej klasy, co willa Luberta rekwirowane są na potrzeby wysokich rangą wojskowych angielskich i ich rodzin. Lubert ma jednak szczęście. Wprawdzie pewnego niepięknego dnia pod jego dom zajeżdża czarny mercedes, z którego wysiada nowy właściciel posiadłości, ale okazuje się on człowiekiem na tyle przyzwoitym, że nie...

  •  Czy może dziwić zainteresowanie sefardyjskiego Żyda Marokiem? Żyda, którego rodowód sięga XV-wiecznej Hiszpanii? Choć bodaj nikt z niewielkiej marokańskiej diaspory nie włada już językiem ladino, to jednak żyjący tam Żydzi mogą praktykować judaizm i czuć się w tym arabskim i muzułmańskim kraju bezpiecznie. Czy może dziwić zainteresowanie pisarza egzotyką kontynentu i kraju tak odległego, poprzez swoją odmienność od Europy? Negatywna odpowiedź na powyższe pytania skłania do uważnego wsłuchania się w “Głosy Marrakeszu.” Głosy sprzed ponad pół wieku, aktualne jednak do dzisiaj....

Strony

Polecane