Moja żydowska Warszawa. Antologia tekstów

Moja żydowska Warszawa. Antologia tekstów Anna Ciałowicz

 

Anna Ciałowicz (tłumaczka i redaktorka publikacji), za sprawą Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie (wydawcy) dokonała rzeczy niebywałej: wynalazła wehikuł czasu. Książka zawiera zbiór tekstów, które powstały w języku jidysz i z niego zostały przetłumaczone po raz pierwszy na język polski.

Lektura antologii tekstów o żydowskiej Warszawie okresu międzywojennego wciąga nas prosto na ulice Nalewek, Grzybowskiej, prowadzi po bazarach, bożnicach, podupadłych mieszkaniach biedaków i salonach bogaczy. Pokazuje różnorodność wielobarwnego tłumu żydowskiego, zahacza o miejsca legendarne, jak knajpa „Grubego Joska” na Gnojnej, bożnica cadyka Arie Kozienicera którego zwolennicy rekrutowali się z nizin społecznych i nie mieli nic przeciwko temu, że ich przywódca duchowy nierzadko „prał po pysku” swoich chasydów. Pokazuje świat ulicy Krochmalnej na której żydowscy komuniści walczyli o prym z Bundowcami, przytułku dla bezdomnych na Dzikiej 4, nie bez powodu zwanego „cyrkiem”, działalność charytatywnej organizacji „Chesed szel Emes” zajmującej się działalnością około pogrzebową, aferę związaną z próbą wprowadzenia zakazu koszernego uboju przez Sejm RP i epizodem żydowskiego zdrajcy – Icchaka Kenigsberga, którego list posłanka Prystorowa odczytywała z mównicy.

Ten ciekawy krajobraz zniknął za sprawą zbrodni niemieckich w czasie II Wojny Światowej, i nigdy do nas nie wróci. Skorzystajmy z okazji, żeby zerknąć na robotnicze zebrania, posiedzenia rabinatu, do Synagogi Nożyków, i przylegającej do niej Synagogi Sardynerów, do kuchni, warsztatów i składów. Poznajmy doniesienia prasowe, raporty obyczajowe i relacje literatów.

Interesujący jest język tej książki: A. Ciałowicz nie tłumaczy tych tekstów „na sztywno”, ale z talentem wynajduje nieistniejące polskie odpowiedniki i odnawia zapomniane słowa. W tekście zaznaczone są także obecne w języku żydowskim polonizmy i zwroty specyficzne dla gwary warszawskiej.  

Jest to książka, którą należy czytać powoli, zaznaczyć sobie miejsca o których tam jest mowa i przejść się pod te adresy na spacer. Oczywiście nie da się tego zrobić dosłownie, ponieważ większość z nich znalazła się w obszarze getta i po jego likwidacji została starta z powierzchni ziemi. Ale coś zostało. Przebieg ulic Krochmalnej i Gnojnej jest zaznaczony w parku między Grzybowską a Halami Mirowskimi – które szczęśliwie ocalały. Fragment Nalewek ukrywa się dziś pod nazwą ul. Bohaterów Getta przy Arsenale. Na miejscu Pasażu Simonsa znajduje się parking między ul. Długą a Parkiem Krasińskich. Bejt Midrasz (mała synagoga funkcjonująca jako dom nauki Tory) Chasydów z Góry Kalwarii przy ul. Żelaznej 53 jest niedostępny, ale istnieje – na podwórzu budynku z lat 90-tych (XX w.). Przytaczane anegdoty nabierają prawdziwej głębi – jak ranking 10 najpopularniejszych Żydów z 1929 r., opowieść o wojnie kantorów Wielkiej Synagogi, czy o Hillelu Cejtlinie – dziś postaci kompletnie nie znanej, a ówcześnie uznawanej za „świeckiego proroka”, którego odczyty (np. pt. „Dlaczego okręt zbawienia nie może przybić do brzegu”) gromadziły tłumy, a on sam idąc ulicą przyciągał liczne towarzystwo „młodzieży talmudycznej”, tak że zawsze wyglądało to na religijną demonstrację.  

Książka ma ciekawą szatę graficzną, tekst główny jest okraszony „wycinkami” prasowymi dodatkowo podkreślającymi jego zawartość. Jedynie grafika strony tytułowej wydaje się odbiegać zarówno od treści jak i warszawskiego kontekstu publikacji.


Monika Krawczyk

Kwiecień 2017

 

Książka już jest dostępna w poniższych miejscach w Warszawie i  Krakowie oraz księgarniach internetowych:

Księgarnia XX Wieku Dom Spotkań z Historią, Ul. Karowa 20 Warszawa

Muzeum Etnograficzne, Księgarnia „Bílý Koníček” ul. Kredytowa 1

Kluboksięgarnia Radio Telewizja, ul. gen. Wł. Andersa 29

Muzeum Warszawy, Rynek Starego Miasta 28-42

Muzeum Pragi, ul. Targowa 50/52

Księgarnia „Midrasza” - ul. Twarda 6  księgarnia wysyłkowa: http://www.midrasz.pl/ksiegarnia

Żydowski Instytut Historyczny ul. Tłomackie 3/5 księgarnia wysyłkowa http://www.sforim.pl/

Sklep Koszerny- ul. Twarda 6,

Książka jest również dostępna w Krakowie:

Księgarnia „Austeria” ul. Józefa 38

Polecane