Do fanatyków

Do fanatyków Amos Oz

Prowokacyjny tytuł, pozorny odbiorca. Tak naprawdę Amos Oz apeluje do ludzi o otwartych umysłach, a otwarty umysł to przeciwieństwo fanatyzmu.

 

Podobnie ciekawość, wyobraźnia, poczucie humoru - zwłaszcza umiejętność śmiania się z samego siebie.

 

Fanatyk to ktoś, kto nie ma własnego życia, własnego ja, nie potrafi funkcjonować poza grupą, która dyktuje mu, co ma robić. Fanatyk koncentruje swą uwagę na innych - sam jest zrobiony - tak, “zrobiony” to najodpowiedniejsze słowo - jak od sztancy. Innych urabia na swoją modłę i… nie może przestać.

 

Fanatyzm religijny to tylko jedna gałąź trującego drzewa. Korzenie sięgają rodzinnego domu.

 

W judaizmie nie ma odpowiednika papieża, ani dogmatu o jego nieomylności. Rabin to raptem nauczyciel, poza tym urzędnik gminy na etacie. Podstawą religii jest niezgoda, kontestowanie, dyskurs. Nie ma jednej prawdy objawionej.

 

A pomysłu na rozwiązanie kryzysu izraelsko-palestyńskiego? Amos Oz optuje za podzieleniem domu na dwa mieszkania, koniecznie z oddzielnymi wejściami. Lepiej mieć własne, choćby małe państwo i być w nim większością. Lepiej być zadowolonym z życia, nie krzywdzącym nikogo skromnym posiadaczem, niż nieszczęśliwym, pazernym obszarnikiem.

 

Słowo “nieodwracalny” - polityczny wytrych, wygodna wymówka w odniesieniu do nielegalnych osiedli żydowskich na Zachodnim Brzegu. Autora to robiące zawrotną karierę słowo zwyczajnie mierzi, podobnie idea dwunarodowego państwa. Chcieć uczciwego pokoju - to jedno, ale liczyć na wzajemną sympatię Izraelczyków i Palestyńczyków - to już przesada, żeby nie powiedzieć głupota.

 

Żaden fanatyk nie przeczyta esejów Amosa Oza. Dla kogo zatem one są? I po co? Odpowiem za siebie: miło stwierdzić, że ktoś myśli tak, jak ja. Ktoś w innym zakątku świata; daleki, a jednak bliski. Niech głośno wybrzmią rozsądek, empatia, przyzwoitość. To wartość sama w sobie, a zarazem konieczność - nie tylko na Bliskim Wschodzie. Szczególnie cenię sobie uniwersalizm tez Amosa Oza.

 

“Lękam się bardzo o przyszłość. Boję się i wstydzę polityki rządu. Boję się fanatyzmu i przemocy, które coraz bardziej się u nas panoszą, i również za nie mi wstyd.” Brzmi znajomo?

 

Amos Oz - wieloletni kandydat do literackiego Nobla esejami “Do fanatyków” udowadnia, że pokojowego też.

 

Aleksandra Buchaniec-Bartczak

Dzięki uprzejmości Wydawnictwa Rebis.

 


Polecane