Judaizm wobec alkoholu

Judaizm wobec alkoholu Jak ustosunkowuje się judaizm do picia alkoholu?


Judaizm między innymi tym różni się do innych religii, że zwraca większą uwagę na czyny niż na wiarę, a więc skupiony jest bardziej na życiu niż na tym, co czeka człowieka później. Ta koncentracja na życiu powoduje, że ideałem judaizmu są samokontrola, odpowiedzialność, pełna władza nad własnym postępowaniem, dbanie o zdrowie, a także – i to szczególnie ważne – działanie w sposób uświęcający, czyli nadający cechy wyjątkowości zwyczajnym czynnościom życiowym.

Zdając sobie jednocześnie sprawę z dwoistości natury ludzkiej (chęć zaspokojenia instynktów z jednej strony, a odpowiedzialność za działania z drugiej) judaizm nie propaguje całkowitego odwrócenia się od różnego rodzaju pokus (przeciwnie: wręcz zabrania skrajnego umartwiania się!), ale domaga się umiarkowania.
Umiarkowanie jest tu kluczem do zrozumienia stosunku judaizmu do alkoholu i innych używek. Chyba najlepiej podsumowuje to fragment z Bereszit Raba: „Wino ma dwie cechy. Są to cechy sprzeczne. Gdy wina jest mało – jest dobre; gdy jest dużo – jest złe. Mało wina czyni ludzkie serce szczęśliwym. Otwiera serce na Torę. Dużo wina prowadzi do grzechu i bałwochwalstwa”.

Judaizm nie zakazuje używania alkoholu, ale nakazuje jego spożywanie w sposób umiarkowany, bo wino (alkohol) jest darem Boga. W Księdze Psalmów (104, 15) czytamy zdania skierowane do Boga: „Każesz rosnąć trawie dla bydła i roślinom, by człowiekowi służyły, aby z ziemi dobywał chleb i wino, które rozwesela serce ludzkie”.


Wino odgrywa znaczną rolę w rytuałach religijnych, jest elementem każdego Szabatu (Kidusz) i sederu pesachowego. Jednocześnie wino i inne alkohole muszą być traktowane z dużą ostrożnością, ponieważ mogą być nie tylko źródłem radości, o czym wspomina cytowany powyżej werset z Księgi Psalmów, ale także źródłem cierpienia i zła. Wiadomo, że człowiek pod wpływem alkoholu nie kontroluje swojego postępowania. W Torze, w Bereszit, Lot ma, po zagładzie Sodomy, kontakt seksualny z własnymi córkami, które upijają go winem, a historia Noacha i konsekwencji nadużywania przez niego alkoholu jest powszechnie znana. Natomiast w innej księdze Tory (Wajikra) synowie kapłana Aharona zostają ukarani śmiercią najprawdopodobniej za wejście do najważniejszego pomieszczenia Świątyni po spożyciu wina. Po opisie tego wydarzenia pojawia się w Torze bezwzględny zakaz wykonywania jakichkolwiek czynności kapłańskich po wypiciu alkoholu.

Czytamy w Księdze Przysłów: „Nie patrz na wino, jak się czerwieni, jak pięknie błyszczy w kielichu, jak łatwo płynie, bo w końcu kąsa jak żmija, swój jad niby wąż wypuszcza; twoje oczy dostrzegą rzeczy dziwne, a serce twe brednie wypowie” (23, 31-33), a w Torze Ustnej znajdujemy wiele ostrzeżeń przed nadużywaniem alkoholu.

Tradycja żydowska ceni przede wszystkim mądrość i logiczne myślenie. Wiadomo, że alkohol je wyklucza. Dlatego tradycyjnie szikor (pijak, dosłownie: „ten, kto nie może rozmawiać z królem”), był w znacznym stopniu wyłączony ze społeczności: niedostępne były dla niego żadne religijne ani społeczne funkcje (np. nie mógł być sędzią).

Talmud zakazywał zarówno nauczania, udzielania porady prawnej (Eruwin 64a), jak i modlitwy po wypiciu nawet małej dawki alkoholu (poza rytualnym spożywaniem wina w czasie Kiduszu). Jednocześnie żydowskie prawo religijne zabrania traktowania ludzi, którzy dokonali przestępstwa pod wpływem alkoholu, w sposób ulgowy. Są oni w pełni odpowiedzialni za swoje czyny, aż do momentu całkowitej utraty przytomności. To najwyraźniej ta wielowiekowa tradycja sprawia, że alkoholizm wśród religijnych Żydów jest kilkanaście lub kilkadziesiąt razy rzadszym zjawiskiem niż wśród innych statystycznych populacji w USA lub Europie.

Nie dostrzegając więc zagrożeń w umiarkowanym używaniu alkoholu i tradycyjnie łącząc go z funkcjami religijnymi, judaizm stara się przekazać głębszą prawdę na temat alkoholu i natury człowieka. Bowiem jedną z ról, jakie pełni wino podczas Kiduszu, jest uświadomienie ludziom, że wszystko, co istnieje, ma w sobie potencjał zarówno zwyczajności, jak i świętości. Z owoców winogron można uzyskać wino, które może być użyte albo tak, że człowiek będzie zachowywał się jak zwierzę, albo spożytkowane do uświęcania Imienia Boga i wyjątkowości ludzkiego czasu. Roślina jest ta sama, napój ten sam. Decyzję, co z nim zrobić, podejmuje człowiek.

W procesie wychowania, w religijnych rodzinach żydowskich, dziecko od najwcześniejszych lat obserwuje takie właśnie funkcjonowanie alkoholu wśród dorosłych. Radykalnie zmniejsza to szanse, że kiedykolwiek w życiu będzie alkoholu nadużywało. Paradoksalnie, to właśnie judaizm (nakazujący szczególną rozwagę w używaniu alkoholu) obchodzi Purim – jedyne religijne święto, podczas którego należy się upić. Jest to jednak okazja zupełnie wyjątkowa – święto masek, kostiumów i atmosfery karnawału, zawieszającego na krótki okres wiele reguł codzienności.