Jaki jest status cedaki, która nie trafiła do rąk obdarowywanego?

Jaki jest status cedaki, która nie trafiła do rąk obdarowywanego? “Patah Eliyahu. The Daily Halacha” (133)

 

Jaki jest status monety albo banknotu, które zostały dane na cedakę, ale obdarowany odmówił ich przyjęcia? Zdarza się bowiem, że osoba zbierająca datki odmawia przyjęcia pieniędzy, bo np. czuje się poniżona zbyt małą sumą jej ofiarowywaną. Czy pieniądze zachowują wówczas status cedaki i tym samym muszą być podarowane innej osobie, czy też ofiarodawca może je sobie w takim przypadku zachować?

Taz [Dawid Ha-Lewi Segal, rabin Ostroga i Lwowa, autor Turej Zahaw – wybitnego komentarza do Szulchan Aruch, 1586-1667 – przyp. M. Ł.] rozważa tę kwestię i dochodzi do wniosku, że kiedy ofiarowane pieniądze zostają odrzucone, z mocą wsteczną tracą swój halachiczny status cedaki. Można zatem przeznaczyć je na osobisty użytek, nie muszą być przeznaczone na cele dobroczynne.

Nieco odmienny przypadek dot. osoby, która zobaczywszy w synagodze ubogiego zbierającego pieniądze, wyciąga monetę albo banknot z zamiarem wręczenia ich potrzebującemu, ale te nie trafiają do jego ręki, bo ten nagle opuszcza synagogę. Czy pieniądze w tym przypadku muszą być dane dalej jako cedaka? Halachiczne autorytety orzekają, że w tej sytuacji pieniądze zachowują status cedaki, ponieważ nie zostały odrzucone przez obdarowanego, a jedynie nie trafiły do jego ręki. W sytuacji, gdy ktoś zbierał datki dla siebie lub dla kogoś innego – pieniądze winny być dane innej osobie, gdy zbierał na rzecz jakiejś instytucji – winny trafić na konto jakiejkolwiek instytucji potrzebującej pomocy.

Łatwo można uniknąć takiej sytuacji poprzez uczynienie zastrzeżenia – werbalnie lub w myśli – że pieniądze uzyskują status cedaki, dopiero wtedy, gdy trafią do ręki obdarowywanego. Takie zastrzeżenie można uczynić raz w życiu – i obowiązuje ono od tej chwili aż do każdego przypadku, gdy pieniądze trafią do ręki potrzebującego. Jeśli więc zdarzy się, że biedny opuści synagogę, nim otrzyma przeznaczone dla niego pieniądze, ofiarodawca może przeznaczyć je na własne potrzeby.

Podsumowanie:

Jeśli ofiarodawca wręcza potrzebującemu pieniądze, ale ten odmawia ich przyjęcia, może użyć je na własne potrzeby, nie musi przeznaczać ich na inny dobroczynny cel. Jeśli wyciąga pieniądze z portfela z zamiarem dania ich biednemu, ale ten opuszcza synagogę, nim cedakę mu wręczono – wyjętą sumę trzeba przeznaczyć na cele dobroczynne. Można uniknąć tego problemu poprzez uczynienie zastrzeżenia – wystarczy raz w życiu – że pieniądze przeznaczone dla potrzebujących zyskują formalny status cedaki dopiero w chwili, gdy trafią do ich ręki.

 

Rabbi Eli J. Mansour – „Patah Eliyahu. The Daily Halacha”, s. 134,  tłum. M. Łokietek