Jaką brachę odmawia się przed spożyciem burekasa?

Jaką brachę odmawia się przed spożyciem burekasa? “Patah Eliyahu. The Daily Halacha” (107)

 

Burekas jest kawałkiem ciasta (które przygotowuje się z albo z olejem, albo z margaryną) pieczonym z nadzieniem składającym się z sera, ziemniaków lub grzybów. Co do praw brachot, taka potrawa podpada pod halachiczną kategorię zw. pat ha-ba be-kisnin, zatem wymaga odmówienia brachy mezonot. Jeśli ktoś skosztuje kezait lub 30 g takiego jedzenia, po zjedzeniu odmawia brachę al ha-michja, natomiast jeśli 230 g –  odmawia birkat ha-mazon.

W związku z tym powstaje pytanie, czy nadzienie w postaci sera, ziemniaków lub grzybów jest wliczane do wielkości, o której mowa w poprzednim zdaniu. Jeśli bowiem nadzienie się włącza, to osoba, która zje zaledwie jeden albo dwa burekasy, będzie zobowiązana do odmówienia al ha-michja, ponieważ w sumie spożyje kezait burekasa. Jeśli jednak al ha-michja odmawia się tylko wtedy, gdy spożyje się kezait samego ciasta, to odmawiałaby al ha-michja tylko w przypadku, gdyby zjadła kilka burekasów więcej. Co więcej, zgodnie z tym tokiem myślenia – ten, kto spożyłby kilka burekasów, miałby obowiązek odmówienia brachy borej nefaszot nad nadzieniem. Jako że w tym przypadku uznawalibyśmy ciasto i nadzienie za oddzielne pokarmy, zjedzenie kezait nadzienia wymagałoby własnej brachy aharona. Z kolei gdyby przyjąć pierwsze stanowisko, to spożycie zaledwie jednego burekasa, oznaczałoby konieczność odmówienia al ha-michja, a borej nefaszot nigdy nie dotyczyłoby spożycia burekasa, bo nadzienie byłoby traktowane za podrzędne wobec ciasta.

Ta właśnie kwestia jest przedmiotem poważnej dyskusji pomiędzy autorytetami halachicznymi.  Magen Awraham rozważa przypadek chleba spożywanego wraz z mięsem, np. sandwicza (168:13), i orzeka, że mięso i chleb trzeba liczyć łącznie, by ustalić halachiczną wielkość jedzenia. Tak więc jeśli chleb i mięso razem sumują się w wielkość kezait, jest obowiązek odmówienia birkat ha-mazon, nawet jeśli chleba jako takiego jest mniej niż kezait.

Z kolei Chida w Birkej Josef (168:6) kwestionuje orzeczenie Magen Awraham i utrzymuje, że w takim przypadku jak powyżej birkat ha-mazon odmawia się tylko wtedy, gdy chleba jako takiego była wielkość kezait.

Wygląda na to, że kwestia liczenia kezait w przypadku spożywania burekasa zależy od rozstrzygnięcia powyższej debaty. Wg Magen Awraham, odmawiałoby się al ha-michja, gdyby nadzienie i ciasto stanowiły kezait, a wg Chidy trzeba by odmówić al ha-michja tylko po zjedzeniu takiej liczby burekasów, że ich ciasto jako takie zsumowałoby się w wielkość kezait.

Jednak rabin Mosze Ha-Lewi w Birkat Ha-Szem (rozdz. 2, s. 184-5) twierdzi, że w przypadku burekasa nawet Chida zgodziłby się, że nadzienie byłoby liczone z ciastem do ustalenia wielkości spożytego jedzenia. Magen Awraham i Chida nie zgadzają się odnośnie chleba jedzonego z mięsem, kiedy to dwa oddzielne pokarmy są spożywane razem, ale mimo to pozostają dwoma oddzielnymi pokarmami. Zupełnie inaczej jest w przypadku burekasa, bo ciasto i nadzienie są pieczone razem, dzięki czemu łączą się w jedną całość. Ciasto jest wyrabiane ze składnikami dodawanymi do mąki, jak jajka i olej, które wszak są liczone przy ustalaniu wielkości pokarmu. Podobnie czyni rabin Mosze Ha-Lewi, twierdząc, że ten, kto jest burekasa, liczy łącznie ciasto i nadzienie, gdy ma ustalić wielkość spożytego kezait – nawet zgodnie z opinią Chidy.

Chacham Cijon Abba Szaul we wstępie do trzeciego tomu Or Le-Cijon wyraża odmienną opinię. W jego opinii, jako że nadzienie nie jest w istocie wymieszane z ciastem – w przeciwieństwie do jajek i margaryny, które są wymieszane z mąką, by utworzyć ciasto – zachowuje niejako swą niezależność od ciasta w świetle praw brachot. Tak więc w przypadku burekasa odmawia się al ha-michja tylko po spożyciu kezait ciasta. Zatem ten, kto je burekasy, musi być uważnym, by nie brać pod uwagę całości, ale by liczyć oddzielnie ciasto i nadzienie. Jeśli zjadł kilka burekasów, tyle że spożył cały kezait ciasta – musi odmówić al ha-michja nad ciastem i borej nefaszot nad nadzieniem. Jeśli zjadł kezait nadzienia, a nie ciasta – odmawia borej nefaszot.

Podsumowanie:

Ten, kto je burekasa, na początku odmawia brachę borej minej mezonot. Po jedzeniu odmawia al ha-michja tylko, jeśli spożył co najmniej kezait (30 g) ciasta, nie licząc nadzienia. Jeśli z kolei nie spożył 30 g ciasta, ale zjadł 30 g nadzienia – musi odmówić borej nefaszot.

 

Rabbi Eli J. Mansour – „Patah Eliyahu. The Daily Halacha”, s. 11-12, tłum. M. Łokietek