Jaką brachę należy odmówić nad calzone?

Jaką brachę należy odmówić nad calzone? “Patah Eliyahu. The Daily Halacha” (109)

 

Calzone, sprzedawane w wielu pizzeriach, jest pieczonym ciastem nadziewanym na ogół serem i/lub szpinakiem. Czy calzone wymaga brachy ha-moci i birkat ha-mazon niczym zwykły chleb, czy też mezonot i al ha-michja?

Szulchan Aruch (168:17) omawia podobny przypadek dot. pasztidy (inaczej casserole), którą się przygotowuje jako ciasto nadziewane mięsem, rybą albo serem, po czym całość się piecze. Wg Szulchan Aruch, nad pasztidą odmawia się ha-moci i birkat ha-mazo, jak nad zwykłym chlebem. Komentarze do Szulchan Aruch zwracają uwagę na pozorną sprzeczność tego orzeczenia z ustaleniem podanym we wcześniejszym komentarzu (168:7) dot. kategorii pat ha-ba be-kisnin. Szulchan Aruch zalicza bowiem do niej jedzenie, które wymaga mezonot i al ha-michja: wypieki w kształcie kieszeni wypełnionej różnorodnymi składnikami. Na pierwszy rzut oka pasztida – wypiekane  ciasto nadziewane mięsem lub serem – pasuje do tego opisu. Dlaczego zatem Szulchan Aruch nad pasztidą wymaga odmówienia ha-moci i birkat ha-mazon, skoro spełnia ona kryteria pat ha-ba be-kisnin, nad którym odmawia się mezonot i al ha-michja?

Magen Awraham wyjaśnia, że jedzenie pat ha-ba be-kisnin wymaga mezonot i al ha-michja tylko wtedy, gdy stanowi deser albo przekąskę. Jeśli jednak jest traktowane jako posiłek główny, wymaga – podobnie jak chleb – ha-moci i birkat ha-mazon. Skoro więc pasztida w zasadzie jest spożywana jako danie główne, a nie deser czy przekąska, Szulchan Aruch orzeka, że spożywając ją, trzeba odmówić ha-moci i birkat ha-mazon – niczym nad zwykłym chlebem.

Calzone jest na ogół duże i ma spore nadzienie, dlatego zwykle jest spożywane jako danie główne, a nie lekka przekąska. Zatem ma ten sam status, co pasztida omawiana w Szulchan Aruch i dlatego wymaga ha-moci na początku i birkat ha-mazon na końcu. Wyjątkiem byłoby calzone przygotowane z ciasta, które nie miałoby smaku chleba, bo np. zawierałoby w sobie wyjątkowo dużą ilość cukru lub margaryny. W takim przypadku trzeba by odmówić mezonot i al ha-michja. Jednak wypieczone ciasto w zwykłym calzone ma smak chleba, stąd potrzeba odmówienia ha-moci i birkat ha-mazon. Taki sam wniosek formułuje rabin Mosze Ha-Lewi w Birkat Ha-Szem (chelek 2, s. 222, 226), gdzie powołuje się na orzeczenie chachama Owadii Josefa z Jalkut Josef (chelek 3).

Podsumowanie:

W przypadku calzone na początku odmawia się ha-moci, a na końcu birkat ha-mazon. W rzadkich przypadkach, gdy ciasto nie ma smaku chleba, ale raczej za sprawą cukru, margaryny itp. przypomina smak ciastka – odmawia się mezonot i al ha-michja.

 

Rabbi Eli J. Mansour – „Patah Eliyahu. The Daily Halacha”, s. 10, tłum. M. Łokietek