Czy wolno odmówić birkat ha-lewana lub aszer jacar za inną osobę?

Czy wolno odmówić birkat ha-lewana lub aszer jacar za inną osobę? “Patah Eliyahu. The Daily Halacha” (100)

 

Czy osoba, która już wcześniej odmówiła birkat ha-lewana, może powtórzyć tę brachę, by ten, kto z jakichkolwiek powodów jeszcze jej nie odmówił, mógł jej wysłuchać, odpowiedzieć amen i tym samym wypełnić swój obowiązek?

Ogólna zasada halachiczna stanowi: ke-wan sze-jaca moci – nawet jeśli ktoś wypełnił micwę, może ją i towarzyszącą jej brachę powtórzyć, aby umożliwić w ten sposób innej osobie spełnienie tejże micwy. Tak więc, na przykład, osoba, która już wcześniej powiedziała kidusz, może powtórnie go odmówić dla innych osób, by miały możliwość go wysłuchania. Podobnie – ten, kto w Purim wysłuchał lub przeczytał Megilat Ester, może przeczytać ją jeszcze raz, wraz z towarzyszącymi jej brachot, dla tych, którzy nie spełnili jeszcze swego obowiązku. Dotyczy to również szofaru: ten, kto dął w szofar wcześniej w dniu Rosz Ha-Szana, może uczynić to jeszcze raz, a także odmówić brachot, by wypełnić obowiązek w imieniu innych, którzy jeszcze nie mieli okazji słyszeć jego dźwięku. Wydaje się zatem, że osoba, która odmówiła birkat ha-lewana, powinna mieć możliwość powtórzenia brachy w imieniu tego, kto jeszcze nie wypełnił swego obowiązku.

Chacham Owadia Josef w Jabia Omer (chelek 9, Orach Chaim 3:2) pisze, że z takim pytaniem zwrócił się do niego jego własny mentor, chacham Ezra Attia. Chacham Owadia w odpowiedzi stwierdził, że kwestia wiąże się z dysputą, w której uczestniczyli Riszonim, mianowicie czy zasada ke-wan sze-jaca moci obejmuje birkot ha-szewa – brachot, które odmawia się, by oddać Bogu chwałę za zjawiska natury czy przeżyte doświadczenia. Rabin Menachem Meiri uważa, że akurat tych brachot nie wolno powtarzać w celu wypełnienia obowiązku przez kogoś innego. Tak więc ten, kto odmówił już wcześniej birkat ha-lewana, w którym oddał Bogu chwałę za zjawisko nowego księżyca, nie może powtórzyć brachy, by swą powinność mogła wypełnić inna osoba. Ustalenie rabina Meiriego dotyczyłoby więc także przypadku, gdy ktoś z jakichkolwiek przyczyn nie może powiedzieć aszer jacar po skorzystaniu z toalety i prosi kogoś innego, kto jednak z toalety nie korzystał, o odmówienie brachy za niego. Aszer jacar również podpada pod kategorię birkot ha-szewa, jako że oddaje się w niej Wszechmocnemu cześć za możliwość oczyszczania ludzkiego organizmu. Tak więc, wg Meiriego, ten, kto nie korzystał z toalety, nie może odmawiać tej brachy za tego, kto w niej akurat był.

Ritwa nie zgodził się z tym i twierdził, że zasada ke-wan sze-jaca moci ma zastosowanie do wszystkich brachot, także birkot ha-szew. Zgodnie z tą opinią, można by powtarzać birkat ha-lewana lub aszer jacar, aby wypełnić obowiązek innej osoby.

Wytyczając ostateczną halachę, chacham Owadia Josef stosuje tutaj słynną regułę: safek brachot le-hakel, zgodnie z którą nie wolno odmawiać brachy, jeśli pojawia się co do niej jakaś wątpliwość. Jako że Meiri nie pozwalał na powtarzanie birkat ha-lewana lub aszer jacar, chacham Owadia Josef orzeka, że nie powinno się powtórnie odmawiać tych brachot w imieniu innej osoby. Orzeczenie jest również przytaczane przez syna chachama Owadii, chachama Icchaka Josefa, w dziele Kol Tora (s. 45). I mimo że rabin Mosze Ha-Lewi w Birkat Haszem (chelek 4, s. 67) polemizuje z tą opinią i pozwala w takim przypadku powtórzyć birkat ha-lewana czy aszer jacar, należy postępować zgodnie z orzeczeniem chachama Owadii Josefa i nie powtarzać tych brachot, by ktoś inny mógł w ten sposób wypełnić swój obowiązek.

Podsumowanie:

Ten, kto odmówił już birkat ha-lewana, nie powinien powtarzać brachy dla innej osoby, by mogła ona w ten sposób wypełnić swój obowiązek. Podobnie – ten, kto nie musi akurat powiedzieć aszer jacar, nie może odmawiać brachy dla kogoś innego, kto właśnie skorzystał z toalety i ma obowiązek ją odmówić.

Rabbi Eli J. Mansour – „Patah Eliyahu. The Daily Halacha”, s. 48-49, tłum. M. Łokietek