Czy gmina żydowska, która wspomaga potrzebujących, może zabronić im zbierania jałmużny po domach?

Czy gmina żydowska, która wspomaga potrzebujących, może zabronić im zbierania jałmużny po domach? “Patah Eliyahu. The Daily Halacha” (142)

 

Szulchan Aruch (Jore Dea 256:1) pisze, że na każdej gminie żydowskiej spoczywa obowiązek ustanowienia kupa – kasy, na którą składają się wszyscy członkowie społeczności i z której co tydzień wspomaga się potrzebujących. Poza tym – dodaje Szulchan Aruch – niektóre gminy prowadzątamchuj – jadłodajnię, która zapewnia najbiedniejszym codzienny posiłek. Szulchan Aruch orzeka, że ustanowienie kupa jest dla gminy obowiązkiem, natomiast nie ma stanowczego nakazu co do prowadzenia tamchuj.

W związku z tym powstaje pytanie, czy gmina, która ma swą kupa, ma prawo zabronić biednym zwracania się do poszczególnych członków gminy o pomoc. Czy zarząd gminy może powiedzieć ubogim, że skoro otrzymują wsparcie od kupa, to nie mają teraz prawa chodzić od domu do domu i prosić członków gminy o datki? 

Rabin Moshe Feinstein w Igrot Mosze (Jore Dea 1:169) jednoznacznie orzeka, że takie żądanie jest zabronione. System kas kupa został ustanowiony nie po to, by zastąpić proszenie o jałmużnę, ale raczej jako dodatkowy środek wspomagania najbiedniejszych. Po uzyskaniu wsparcia z gminnej kasy mają prawo zwracać się o dalszą pomoc do darczyńców. 

Również jakiś ofiarodawca nie może ustanowić się reprezentacyjnym dobroczyńcą całej społeczności. Mówi się o pewnym biedaku, który przybywszy do synagogi, zaczął zbierać datki. Wtedy jakiś członek gminy wręczył mu 100-dolarowy banknot, po czym oznajmił, że czyni to w imieniu wszystkich zebranych w synagodze. Był przekonany, że zachował się wielkodusznie, ale w rzeczywistości zniweczył wysiłek, jaki ubogi włożył, by dotrzeć do innych potencjalnych darczyńców. Gdyby do nich dotarł, zapewne uzbierałby większą sumę. Tak więc ani gminna kasa wspierająca ubogich nie może zastąpić pojedynczych darczyńców, ani pojedynczy darczyńca nie może obwołać się reprezentantem innych.

Podsumowanie:

Ubogi, który otrzymał wsparcie z gminnej kasy, może zwracać się do poszczególnych członków gminy o jałmużnę. Członek gminy nie powinien wręczać pieniędzy biednemu i równocześnie mówić, że dał mu datek w imieniu całej społeczności, ponieważ tym samym uniemożliwia mu proszenie innych o wsparcie. 

 

Rabbi Eli J. Mansour – „Patah Eliyahu. The Daily Halacha”, s. 136, tłum. M. Łokietek.