Forum dyskusyjne przy FŻP

Materiały zostały przygotowane przez rabina Chaima Kornberga z Jerozolimy.

Parszat Miszpatim
(Szabat Szekalim)
(Księga Wyjścia 21:1-24:18)
(Haftara: Melachim 2, 11:17-12:17)

1. [21:1] "To są prawa, które przed nimi położysz.” Tora powinna powiedzieć: „To są prawa, których ich nauczysz” lub „nakażesz im”. Dlaczego ten pasuk brzmi: „... które przed nimi położysz”?

2. [21:37] "… (złodziej) zapłaci 5 krowami za kradzież krowy i 4 owcami za kradzież owcy.” Talmud mówi nam, że Tora nakazuje złodziejowi zapłacić więcej za kradzież krowy, ponieważ krowa wykonuje pracę i Tora pokazuje nam, że docenia pracę. Jeśli Tora tak bardzo ceni sobie pracę fizyczną, dlaczego nie ma przykazania, które mówi, że musimy pracować fizycznie?

3. [22:30] "I ludem świętości będziecie dla mnie...” Na początku księgi Wajikra Tora mówi: „Bądźcie święci”. Co Tora dodaje tutaj, mówiąc: „bądźcie świętym ludem...”?

4. [23:5 ] "Jeśli zobaczysz osła kogoś, kto cię nienawidzi, obciążonego ładunkiem... pomóż mu.” Niektórzy tłumaczą „twego wroga” jako „kogoś, kto cię nienawidzi”, a niektórzy mówią, że to nie ma znaczenia, czy to on nienawidzi ciebie, czy ty jego, musisz mu pomóc. Jaka jest różnica między tymi dwoma tłumaczeniami?

5. [Szabat szekalim] W Szabat szekalim czytamy w Torze o tym, jak każdy musi dać pół szekla na przybytek. Rabini uważają, że to przykazanie pokazuje, że każdy jest równy. Wiemy jednak, że ludzie nie są równi. Niektórzy są bardziej inteligentni, silniejsi, ładniejsi, bogatsi niż inni. Pod jakim względem wszyscy są równi?

Komentarz:
Celem narodu Izraela na świecie nie jest rozpowszechnianie idei poprzez nauczanie czy przez zwiększanie swych wpływów. Lecz kiedy naród Izraela wiernie trzyma się swych wyjątkowych atrybutów, samo to uwzniośla ludzkość.

--R. Awraham J. H. Kuk, 1865-1935, Litwa i Izrael.

"Midwar szeker – tirchak", "Oddalisz sprawę kłamliwą" (Szemot 23:7)

Uwaga - Tora nie powiedziała "nie kłam", nie powiedziała nawet "zabronione jest kłamać". Tora powiedziała: "oddalisz" – uciekaj, nie przebywaj w jej otoczeniu, unikaj kontaktu ze słowem "kłamstwo" - pisze rabin Boaz Pash.

Nie jest to łatwe, żyjemy bowiem w świecie Olam HaZe (w Tym Świecie), Olam HaSzeker (Świecie Kłamstwa). Jak uczy nas Gemara:

Odnosi się to do ludzi, którzy są uprzywilejowani w tym świecie, ale będą lekko tylko docenieni w przyszłym świecie. Jak było w przypadku Rabina Josefa, syn Rabina Jehoszuy b. Levi, który zachorował I zapadł w trans. Kiedy wyzdrowiał, jego ojciec zapytał go-co, widziałeś? .

-Widziałem świat odwrócony do góry nogami- odpowiedział- Wyższa klasa społeczna była tą niższą, a niższa była tą wyższą.
-Mój synu- zauważył- zobaczyłeś jasny świat, ( w którym ludzie zajmują pozycje, na które zasłużyli).

Będąc przy temacie prawdy i kłamstwa, wspomnieć należy o postaci wielkiego człowieka, poszukującego czystej, niezmąconej prawdy w naszym świecie kłamstw i fałszu.

Oczywiście nie znalazł on tego, czego szukał, i zamknął się ostatecznie, zmęczony I rozczarowany, w przez siebie zbudowanym wiezieniu, w swoim pokoju, na wiele lat. Rabi Menachem Mendel Morgensztern, słynny Rebe z Kocka ( znany jako Kocker Rebe) urodzony w nie-chasydzkiej rodzinie w Goraju (blisko Lublina, miejsce znane jako siedziba słynnych Rabinów, oraz ze względu na innego sławnego Żyda pochowanego w tych stronach- Berka Joselewicza ). Był on studentem Reb Bunima z Przysuchy, I po jego śmierci zainspirował on swoimi naukami wielu Chasydów, głownie tych szukających czystej prawdy. Kocker Rebe stall się bardzo znany jako zjadliwy i pragmatyczny filozof, a nawet bardziej znany jako autor powiedzeń cechujących się ostrym dowcipem. Wydawał się posiadać bardzo niewiele cierpliwości dla fałszywej pobożności i głupoty.
Pewnego razu odwiedził Rabina jeden chasyd i obdarował go podarunkiem- posrebrzanym świecznikiem. Kocker Rebe odesłał go z powrotem krzycząc tak głośno, że chasyd uciekał przerażony. Rebe wyjaśnił później, że posrebrzany świecznik charakteryzuje się dwoma właściwościami, których nie znosi najbardziej: fałszem i arogancją...( zwykły metal pokryty jest srebrem i udaje coś, czym nie jest).

Nauczał on: „podrobić i udawać można wszystko, z wyjątkiem prawdy, ponieważ podrobiona i udawana nie jest więcej prawdą.

Skąd to pochodzi? Nieskończone poszukiwanie prawdy? Może przykład pokaże nam Midrasz:

Łaskawość i wierność spotkają się z sobą, ucałują się sprawiedliwość i pokój. (12) Wierność z ziemi wyrośnie, a sprawiedliwość wychyli się z nieba. (Tehilim 85:11-12)

Rabin Simeon powiedział: “Kiedy Najwyższy, niech będzie On błogosławiony, miał zamiar stworzyć pierwszego człowieka anioły podzieliły się na dwie grupy; część z nich powiedziała- ‘Niech będzie utworzony’- druga grupa powiedziała natomiast – ‘Nie pozwól na to by został on stworzony, jak napisane jest: „Łaskawość i wierność spotkają się z sobą, ucałują się sprawiedliwość i pokój.” (Tehilim 85:11). Miłosierdzie powiedziało: ‘Niech będzie on utworzony, ponieważ on właśnie dokona miłosiernych działań’. Prawda powiedziała: ‘Niech nie będzie on utworzony, jako że jest on pełen fałszu. Łaskawość powiedziała: „Niech będzie utworzony, ponieważ obdarzy on świat dobrodziejstwami. Pokój powiedział: ‘Niech nie będzie stworzony, jako że jest on pełen kłótni i wojen. Co zrobił Najświętszy, niech będzie On wychwalony? Wziął on Prawdę i rzucił nią o ziemię. Anioły powiedziały wtedy: ‘Panie Wszechświata, dlaczego przekląłeś Prawdę? Niech Prawda podniesie się z ziemi, jak jest napisane- „Prawda zrodzi się z ziemi”’.

Może to właśnie jest powód, dla którego tak mocno szukamy nieosiągalnej prawdy.

Czy możemy naprawdę tam dotrzeć, tam gdzie możliwe jest trzymać czystą prawdę w swoich rękach? Nie wiem. Jednak prawdopodobnie nie, niestety.

Rabbi Menachem Mendel zwykł nauczać: Tora powiedziała – “Lo teszakru isz baamito”, “nie będziecie kłamać, nie będziecie oszukiwać jeden drugiego” (Wajikra 19:11) – nie możesz oszukać Boga. Nie możesz oszukiwać innych ludzi. Oszukiwać możesz jedynie siebie...

Kocker Rebe powiedział też: nie ma problemu z kłamstwem, które wydaje się być kłamstwem. Nie ma także problemu z prawdą, która zdaje się być prawdą. Problem dotyczy kłamstwa, które udaje prawdę. Naszym zadaniem jest oczyszczać prawdę, przedstawiać ją taką, jaka jest, w niezmienionej formie.

Raw Kuk wyjaśnia, dlaczego Tora wybiera sformułowanie „wyciągnąć, wyrzucić”, kiedy mowa jest o kłamstwie. Mówi on: Natura kłamstwa jest jak rak, im mniej uwagi zwracasz na swoją chorobę, im mniej interesujesz się jej przebiegiem, tym bardziej rozprzestrzenia się zabierając coraz to nowe rejony. Jedynym wyjściem jest ograniczenie jej. Nie istnieje kłamstwo, w którym nie ma choć ziarnka prawdy. Kłamstwo samo w sobie by nie przetrwało. Jedyną drogą unicestwienia kłamstwa jest pozbawienie go elementu prawdy, nie będzie wówczas mogło egzystować pozostawione samo sobie. Tora zaleca więc wyciągnąć i wyrzucić element prawdy z kłamstwa, nie pozwalając mu tym samym rozprzestrzeniać się.

Większość Chasydzkich rabinów, jeśli nie wszyscy, nie zgadza się z determinizmem Kockera. Na przykład, zobaczmy jak Rabi Mendel z Kosowa interpretował ten pasuk. Powiedział: „midwar szeker tirchak”. Tora nie może powiedzieć „ nie kłam!” Ponieważ nie ma ani całkowitej prawdy, ani całkowitego kłamstwa. Pytanie brzmi, jak daleko jesteś od kłamstwa i jak blisko prawdy. Tora nakazuje nam zatem „ postaraj się być tak możliwie blisko prawdy, jak daleko jesteś od kłamstwa”. Dotarcie do prawdy całkowitej jest dla człowieka niemożliwością.

Z pewnością Rabi z Kocka nie zgodziłby się z taką interpretacją. Poszukiwał on czystej prawdy.

„Lo tonu isz et amito” (wajikra 25:17) „nie będziecie wyrządzać krzywdy jeden drugiemu!”. W języku Hebrajskim słowo „amito” oznacza „jego przyjaciel” ( Amit Szelo). Słowo to jednak może mieć inne znaczenie- „jego prawda” (Met Szelo). Kocker wyjaśnia tutaj, ze Tora nakazuje ci nie wyrządzać własnej prawdy.

Miszna mówi: „Rabi Jose powiedział: niech wszystkie twoje czyny będą ze względu, z myślą o Niebie, wszystko co robisz, nawet jeśli zajmujesz się swoimi własnymi potrzebami psychicznymi, działaj z myślą o Niebie, aby zadowalać swojego Stwórcę.” Rabin z Kocka dodał – nawet to, co robisz „leszem szama’im” ( z myślą o Niebie) powinno to być „leszem szma’im”.

Rabin Boaz Pash

Rabin Boaz Pash

Te są prawa, które im przedstawisz. (Szmot 21:1)

We wszelkiej sprawie poszkodowania dotyczącego wołu, osła, owcy, odzieży, jakiejkolwiek zguby, o której ktoś powie, że to jego własność, sprawa obydwu winna być przedłożona Bogu, a którego Bóg uzna winnym, ten zwróci drugiemu w podwójnej ilości. (Szmot 22:8)

Pewni tragarze [poprzez zaniedbanie] stłukli beczkę wina należąca do Raby, syna R. Huna. Wtedy Raba zabrał ich ubrania. Poszli i poskarżyli się R. Hunie „Zwróć im odzież” – rozkazał. „Czy tak nakazuje prawo?” – zapytał Raba. „Tak – odpowiedział rabin – ‘Dlatego będziesz iść drogą prawych” (Księga Przysłów 2:20). Tragarze otrzymali swe szaty, lecz zauważyli: „Jesteśmy biedakami, pracowaliśmy cały dzień, jesteśmy w potrzebie i nic nie dostaniemy?” „Idź i daj im pieniądze’ – rozkazał. „Czy tak nakazuje prawo? – zapytał Raba. „Tak - odparł R. Huna – 'i trzymać się ścieżek uczciwych’ „(tamże)