|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|||||||
|
Parszat Wajelech - Ukryte oblicze Boga
W parszy na ten tydzień, parszat Wajelech, napotykamy bardzo złożony i niepokojący fragment. W Dewarim 31:16-21 Bóg wzywa Moszego i Jehoszuę do Namiotu Wyznaczonych Czasów, by przekazać im słowa dopełniające proces przekazywania przywództwa pomiędzy pierwszym a drugim. Proces ten stanowi zasadniczą część opowieści tego rozdziału. Bóg przepowiada, że Jisrael złamie przymierze i będzie oddawał cześć innym bóstwom. Wówczas to Bóg ukryje swoje oblicze i różne nieszczęścia spadną na Jisrael. Następnie Bóg dyktuje Moszemu pieśń pożegnalną, którą ten przekaże Izraelitom jako świadectwo przeciwko ich przyszłym czynom. Bóg, zatem, przewiduje nieposłuszeństwo Jisraela oraz ostrzega przed jego konsekwencjami. Pieśń podyktowana Moszemu stanowi tekst następnej porcji Tory, parszat Haazinu. Pojawiają się tutaj dwa zasadnicze pytania, nad którymi powinniśmy się zastanowić. Po pierwsze: dlaczego Bóg postanawia w taki właśnie sposób przemówić do Moszego i Jehoszuy, jeśli rzeczywiście wie, że Jisrael zbuntuje się i zgrzeszy? Po drugie: co oznacza, że Bóg ukrywa swoją obecność, szczególnie w czasie po Zagładzie? Na pierwsze pytanie chciałbym odpowiedzieć z perspektywy historyczno-krytycznej. Jako rabin związany z judaizmem reformowanym zgadzam się z poglądem, wedle którego zasadniczy tekst Dewarim został napisany w VII wieku p.n.e. i odzwierciedla historię Jisraela z jego skorumpowanymi królami, obecnością konkurencyjnych kultów bałwochwalczych, traumą asyryjskiego podoboju i zaginięciem dziesięciu plemion Jisraela. Jeśli tak, to ten tekst stanowi rzeczywiście ostrzeżenie przed konsekwencjami opisanych zachowań podczas rządów i reform króla Jozjasza. W tym kontekście oskarżenie staje się nie tylko zupełnie jasne, ale również ważne dla Żydów w każdym pokoleniu. Wybitny XIX-wieczny komentator Tory Malbim oferuje inne spojrzenie oparte na profetycznym obrazie Boga, który zwróci się ponownie do tych Izraelitów, którzy będą naprawdę gotowi dokonać teszuwy. Zdaniem Malbima pieśń została stworzona po to, by przypomnieć Bogu, aby nie sądził Jisraela zbyt surowo, bowiem znał jego naturę i przewidział jego zachowania, a jednak postanowił wybrać Jisrael jako swój lud. Co więcej, pomimo boskiego wglądu w ludzką naturę i przyszłość, człowiekowi została dana wolna wola. Drugie z pytań, które postanowiłem, jest bardziej wymagające i bardziej bolesne. Było także przedmiotem rozważań i debat pomiędzy żydowskimi teologami od przeszło sześćdziesięciu lat. Czy Bóg rzeczywiście ukrył swoje oblicze podczas Szoa? W jaki sposób jakiekolwiek zbładzenie naszego narodu mogłoby usprawiedliwić taki los? Na to pytanie nie ma prostej odpowiedzi. Być może jednak nasza tradycja rabiniczna oraz komentarz rabina Gunthera Plauta mogą nam choć nieco pomóc. Mechilta[1] sugeruje, że gdy ludzie działają w sposób prawy, jak na przykład Jisrael w czasie budowy Miszkanu, wówczas Szechina, Boża Obecność, przybliża się. Szechina oddala się jednak w obliczu zła i zepsucia. Rabin Plaut przedstawia zaskakująco podobny pogląd ze współczesnej perspektywy: "Bóg jest ukryty przed światem tak długo, jak długo świat wybiera oddzielenie od Boga. Ludzkość, której Bóg dał prawo wyboru pomiędzy dobrem i złem, zamyka lub otwiera drzwi przed Bogiem. To nie Bóg zasłania swoje oblicze, my to czynimy". Zastanówmy się nad tymi naukami teraz, gdy zbliża się najświętszy dzień Jom Kipur, a my staramy się powrócić do Boga czyniąc teszuwę. Gmar chatima towa. Rabin Burt Schuman
[1] Mechilta, rabiniczny komentarz do księgi Wyjścia skompilowany w III wieku n.e. (tłum. BK) |
